يحيى دولت آبادى
52
حيات يحيى ( فارسى )
و توسطهاى داخلى و خارجى از اولاد و اهلوعيال و رفقا و دوستان قضات شرعى هم در قضايا صدور ناسخ و منسوخ را ترويج و متداعيين را به حدى دچار مشكلات ميكنند كه گاهى خود بصرافت طبع با يكديگر سازش كرده دعوى را خاتمه داده از شر محاكم شرعيه خلاص ميگردند . ديوانخانه عدليه هم كه فقط محكمه اجرائى شناخته مىشود در صورتى كه هيئت رئيسه آن بىطمع نباشد از اين ترتيب دلتنگى ندارد چه از هر طرف استفاده براى اوست و اگر اتفاقا شخص درستكار باوجدانى رياست يافت چه بر كليه امور دولت و چه در خصوص كار عدليه آنوقت بازار اين قبيل قضاوتها كساد مىشود و اشخاص كه بالنسبه صورت ظاهر را حفظ ميكنند و از رشوهخوارى احتراز مينمايند ترويج شده متصدى امر قضاوت شرعى ميشوند چنان كه مكرر اين مطلب وقوع يافته است و از كارهاى با نمايش ميرزا تقيخان امير نظام در اول سلطنت ناصر الدين شاه همين است كه روحانيان حقيقى و قضات آراسته بديانت را ترويج مينموده در اهانت نمودن بدنياطلبان و طمعكاران آنها هيچ ملاحظه نميكرده است به همين سبب آثار عدلوداد در ايام رياست او ظاهر بوده افسوس كه دولت مستعجل بوده است . و هم طايفه ديگر در لباس روحانيت از راه ديگر محترم و تا يكدرجه نفوذ دارند و آن طايفه اهل منبر هستند چون روضه و تعزيهخوانى براى حضرت سيد الشهداء ع بزرگترين شعار مذهبى جعفرى شده و روزبروز بر آن افزوده ميگردد چه در ايام محرم و صفر و چه در غير آن بعلاوه تعزيهخوانى بواسطه تشبيه و تقليدى كه در آن هست و اسباب زينت و تجملى كه نموده مىشود براى مردمى كه كمتر وسائل تفريح و تفرج دارند مشغوليات بزرگى است روضهخوانيها كه در خانها مىشود براى صاحب خانه كسب شرف و درك ثواب و براى واردين رسيدن با جر و تفنن و خوشگذرانى است بعلاوه مجالس روضهخوانى مخصوصا در خانهاى تجار و معتبرين از كسبه منتهى با طعام مىشود به اين ترتيب كه به اندازه گنجايش فضائى كه دارند از هر قبيل مردم مخصوصا فقراء جمع شده چند تن روضهخوان و مداح مدحى ميسرايند و روضه ميخوانند بعد از آن صاحبخانه بفراخور استعدادى كه دارد ناهار يا شام عمومى ميدهد و گرسنگان را از خانه خود سير